آیا پس از گذشت یازده سال از فوت پدر می‌توان سهم‌الارث را مطالبه کرد؟
پدر من یازده سال قبل فوت کرده است. ایشان دو همسر داشت که بنده از همسر دوم هستم. مادر من از پدرم طلاق گرفته بود ولی من با پدرم رفت و آمد داشتم. ایشان وقتی فوت کردند سه زمین زراعی و یک خانه را روستا داشتند. زمینها هم خیلی بزرگ هستند. همان موقع فرزندان همسر اول آمدند و گفتند تو سهمی نداری و پدرمان زمین را به نام ما کرده است در حالی که فقط خانه به نام آنها شده بود. من آن موقع به دلایلی شکایت نکردم. الان با گذشت زمان آیا می توانم طرح دعوا بکنم و حقم را بگیرم؟
پاسخ
خلاصهٔ پاسخ: بله، گذشت یازده سال به‌خودی‌خود حق شما را از بین نبرده است.
چند نکتهٔ کلیدی:
- با فوت پدر، مالکیت ترکه بلافاصله و قهراً به همهٔ ورثه منتقل می‌شود. فرزند حاصل از ازدواج دوم دقیقاً مانند فرزندان همسر اول ارث می‌برد و طلاق مادر شما هیچ تأثیری بر سهم شما ندارد (طلاق فقط حق ارث خودِ همسر را از بین می‌برد، نه حق فرزند).
- در حقوق ایران «مرور زمان تملکی» پذیرفته نیست؛ یعنی صِرف اینکه دیگران سال‌ها زمین را در تصرف داشته‌اند، مالک نمی‌شوند. دعاوی مربوط به مالکیت اموال غیرمنقول و تقسیم ترکه در عمل مشمول مرور زمان شناخته نمی‌شوند و شما همچنان می‌توانید طرح دعوا کنید. البته گذشت زمان کار اثبات را سخت‌تر می‌کند (از بین رفتن شاهد و مدارک)، پس هرچه زودتر اقدام کنید.
- ادعای آنها که «پدر زمین را به نام ما کرده» باید با سند بررسی شود. اگر انتقال واقعی و در زمان حیات پدر و با ارادهٔ خود او انجام شده باشد (بیع، صلح، هبه)، آن ملک دیگر جزو ترکه نیست. اگر چنین انتقالی وجود ندارد یا صوری بوده، زمین همچنان ترکه است و سهم شما محفوظ است.
- اگر انتقال در قالب وصیت بوده، وصیت فقط تا یک‌سوم ترکه بدون اجازهٔ ورثه نافذ است و نسبت به مازاد نیاز به تنفیذ شما دارد.
- علاوه بر اصل سهم، می‌توانید اجرت‌المثل ایام تصرف دیگران در سهم خود را هم مطالبه کنید.
گام‌های عملی:
1) اگر گواهی انحصار وراثت گرفته نشده، درخواست آن را به شورای حل اختلاف آخرین محل اقامت پدر بدهید (مدارک: گواهی فوت، شناسنامهٔ متوفی و وراث، سند ازدواج پدر و مادر یا مدرکی که نسب شما را نشان دهد، استشهادیه). اگر قبلاً بدون ذکر نام شما گرفته شده، می‌توانید اصلاح آن را بخواهید.
2) وضعیت ثبتی سه زمین و خانه را روشن کنید: آیا سند رسمی دارند، به نام چه کسی‌اند، و تاریخ هر انتقال چه بوده. برای راهنمای استعلام و خدمات ثبتی به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور (www.ssaa.ir) مراجعه کنید؛ همچنین می‌توانید حضوری یا از طریق دادگاه درخواست استعلام از ادارهٔ ثبت محل وقوع ملک بدهید. اگر زمینها سند رسمی ندارند و نسق زراعی‌اند، سوابق جهاد کشاورزی و شورای روستا مهم است.
3) بسته به نتیجهٔ استعلام، دادخواست خود را در دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ملک (دعاوی اموال غیرمنقول در محل ملک رسیدگی می‌شود) ثبت کنید. عناوین رایج:
- اثبات مالکیت / تقسیم ترکه و فروش مال مشاع،
- خلع ید و مطالبهٔ اجرت‌المثل ایام تصرف،
- و اگر سند رسمی به نام آنها صادر شده: ابطال سند رسمی انتقال به دلیل صوری بودن یا ابطال وصیت‌نامه نسبت به مازاد بر ثلث.
4) ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام می‌شود. هزینهٔ دادرسی دعاوی مالی بر مبنای ارزش ملک محاسبه می‌شود؛ اگر توان پرداخت ندارید، همراه دادخواست «اعسار از هزینهٔ دادرسی» بدهید.
توصیه: چون موضوع چند ملک بزرگ و احتمال وجود اسناد انتقال است، حتماً پیش از طرح دعوا با یک وکیل دادگستری در همان شهرستان مشورت کنید تا عنوان دعوا درست انتخاب شود؛ انتخاب عنوان نادرست باعث رد دعوا و هزینهٔ دوباره می‌شود.
این پاسخ توسط هوش مصنوعی نوشته شده و مشاوره حقوقی رسمی نیست. برای پرونده خود با وکیل مشورت کنید.
پاسخ‌ها اطلاعات حقوقی‌اند و جایگزین مشاوره با وکیل نیستند.
پرسش‌های مشابه
نظرها و تجربه‌های مشابه
هنوز نظری ثبت نشده است.